T H Ơ N H Ỏ

 NHỮNG BÀI THƠ NGÀY ẤY - THUỞ LÀM THƠ YÊU EM 

THÁNG  BA  Ở  THUẬN  MẪN 

Lối về rêu đã phủ 

Dấu giầy in trong sương 

Đâu từng ngày tháng cũ

Phai từng vết môi hôn 

Tóc đày vai thuở ấy 

Nghiêng nón che môi cười 

Người từ trong giấc mộng 

Về một lần rồi thôi 

Phố xưa màu áo trắng 

Chiều im bóng giáo đường 

Những nụ hồng thầm lặng 

Ngát một thời yêu thương 

Lối về đấy lá úa 

Những dấu chân tình cờ 

Có phải từ muôn thuở 

Đã in hằn trong mơ

Cuộc vui nào còn mãi

Nỗi buồn nào chóng phai

Xuân qua rồi Đông lại 

Ngươi ơi! Nếu một mai…

Người ơi! Tình đã hết

Bay rồi như sương mơ 

Những lời yêu anh viết 

Ngẩn ngơ buồn trong thơ 

Ngày về sao xa quá 

Nắng vàng chiều nhớ thương 

Còn yêu không? Người ạ! 

Chút hồn thơ bâng khuâng 

Hái sầu lên những lá

Tặng người lúc chia xa 

Có bao giờ em nhớ

Trong vũng tối nhạt nhoà 

Người ơi! Tình đã hết 

Mai về có phân vân

Hoa em còn bao nụ 

Xin nở hết một lần 

Mùa mưa về Thuận Mẫn

Nắng phai vàng lưng đồi 

Đường anh giờ xa quá

Còn em một mình thôi

Hát lên bài năm cũ 

Người ơi buồn ngang tim

Một lần thôi cũng đủ 

Một lần là trăm năm 

Cao Nguyên mnc 

3/79

H O A   S A O

Những cánh sao tả tơi 

Xoay xoay trong cơn gió 

Gọi thầm nhỏ yêu ơi

Có nhớ anh không nhỏ 

Nơi anh là rừng núi 

Bốn mùa cây lá xanh

Những đêm nghe vượn hú 

Trên ngàn, lòng buồn tênh 

Miền cao trời trở rét

Đốt lửa hong từng đêm

Đọc trang thư em viết

Lòng buồn càng buồn thêm 

Phương xa em có biết 

Những ngày qua nơi đây 

Nhớ thương em bạc tóc 

Nhớ thương em vàng tay 

Từng chiều rừng xanh lá 

Như hạnh phúc năm xưa

Và trong anh rời rã

Tan trong gió trong mưa

Khi đêm về se sắt 

Hai đứa buồn như nhau 

Thời gian xa giấu mặt 

Tình cũng khuất ngàn dâu 

Rồi qua thời khốn khó 

Ngày cũng dần im hơi  

Một hồn anh nổi gió 

Những cánh sao tả tơi

cao  nguyên mnc 

79 

GIANG THƯỢNG SỔ PHONG THANH

Tương linh cầm sắt (Tương giang thần nữ gảy đàn) 

Cầm sắt là hai loại đàn cổ: đàn cầm, đàn sắt của người Trung Hoa xưa. "Sắt cầm hòa hợp" tượng trưng cho sự chung thủy, nghĩa vua tôi, tình chồng vợ, tình yêu, tình bè bạn. 

Cầm đài, ngày xưa là tên gọi chỉ chỗ Bá Nha thời Xuân Thu đánh đàn cho Chung Tử Kỳ nghe khúc Cao Sơn Lưu Thủy, và cũng là để chỉ nơi Tư Mã Tương Như thời Hán đàn cho Trác Văn Quân nghe khúc Phượng cầu Hoàng. 

Thúy Kiều trong Đoạn Trường Tân Thanh của Nguyễn Du cũng là một kỳ nữ giỏi về thơ nhạc, thiện nghệ loại cổ cầm này: 

Trong như tiếng hạc bay qua

Đục như nước suối mới xa nửa vời

Tiếng khoan như gió thoảng ngoài

Tiếng mau sầm sập như trời đổ mưa

“Tương linh cầm sắt“ là một điển cố thần thoại trong văn học Trung Hoa về tích Tương giang thần nữ gảy đàn thường được giới quan trường thời xưa dùng làm đề tài thi cho sĩ tử như “Tiêu Tương bát cảnh“ trong văn học cổ Trung Hoa. 

Giai thoại kể rằng: Một đêm, Tiền Khởi thời Trung Đường dự kỳ thi Hương, ngụ tại quán khách, trong mơ hồ nghe có tiếng ngâm câu thơ: 

“Khúc chung nhân bất kiến, 

Giang thượng sổ phong thanh.” 

 (Khúc nhạc đã dứt, người không thấy, 

Trên sông hiện ra mấy ngọn núi xanh) 

 Mấy lần mở cửa ra xem,nhưng không trông thấy ai cả. 

Hôm đi thi, làm bài thơ có đầu đề là Tương linh cổ sắt (Thần sông Tương gẩy đàn sắt), ông không làm nổi câu kết, liền đem ngay các câu trên đặt vào. 

Quan chủ khảo Lý Vĩ rất tán thưởng cho là có thần giúp, bèn lấy ông đậu tiến sĩ 

Bài thơ như sau 

 Tương linh cổ sắt

Thiện cổ vân hòa sắt, 

Thường văn đế tử linh.

Bằng Di không tự vũ, 

Sở khách bất kham thinh.

Khổ điều thê kim thạch, 

Thanh âm nhập yểu minh.

Thương Ngô lai oán mộ, 

Bạch chỉ động phương hinh.

Lưu thủy truyền tiêu phổ, 

Bi phong quá Động Đình.

Khúc chung nhân bất kiến, 

Giang thượng số phong thanh.

Tiền Khởi 

Tạm dịch:

Tương giang thần nữ gảy đàn sắt

Cổ cầm mây hòa nhịp,

Thường nghe hồn Thuấn linh.   

Trên không Bằng Di múa,             

Khách Sở bước lặng thinh.

Khổ sầu trùm kim thạch,

Thanh âm lạc thiên minh 

Tới Thương Ngô oán mộ,

Cỏ bạch chỉ lung linh

Nước xuôi dòng Tiêu phổ,

Gió buồn lay Động Đình.

Nhạc ngừng người đâu thấy,

Trên sông ngọn núi xanh.

(Chú thích: Thuấn là vua Thuấn, Thương Ngô là nơi vua Thuấn đột tử và được an táng ở đây. Bằng Di là tên vị thần sông)

 

曲終人不見，

江上數峰青。

“Khúc chung nhân bất kiến, 

Giang thượng sổ phong thanh.” 

( Khúc nhạc dứt, người vắng tanh 

Trên sông mấy ngọn núi xanh cao vời) 

Được cho là hai câu thơ thần do thần linh ứng khẩu làm ra

Nhiều nhà thơ như Trương Tịch, Trần Quý, Ngụy Thôi, Tần Quán, Trang Nhược Nột và Vương Ung đã sáng tác những bài thơ cùng tên, được đưa vào cuốn sách “Văn uyển anh hoa”, thành những bài thơ được các thế hệ sau khen ngợi. 

Mao Trạch Đông khi say mê nàng diễn viên Lam Bình và lấy làm vợ, đã dùng hai chữ đầu của câu thơ “Giang thượng sổ phong thanh.” đặt tên mới cho đệ tam sủng ái phu nhân là Giang Thanh. Về sau là một trong “tứ nhân bang” khuynh loát chính thể Trung cộng một thời. Như một trùng hợp định mệnh người đẹp tài sắc khuynh thành ấy lại có một số phận không khác nào Dương Quý Phi của ông vua tài hoa Đường Minh Hoàng ngày xưa, thời nhà thơ Tiền Khởi đi thi tiến sĩ với bài “Tương linh cầm sắt” 

mnc

(thứ sáu 13)

B Ô N G H Ẹ B A N M A I

 

Sớm mai ra thăm vườn khi nắng chưa lên sương còn đọng trên lá cỏ. Hoa thiên lý, bông ớt, bông hẹ nở bung, tươi tốt… toàn là những loài hoa …ăn được. Chụp dàn bông hẹ trắng muốt in trên nền đen xám ban mai lại nhớ câu ca dao:

Mưa lâm râm ướt đầm bông hẹ

Anh thương một người có mẹ có cha

Cây hẹ cũng rối như canh hẹ, tên tiếng Anh của nó là Chinese Chives vì xuất xứ từ vùng Shānxī (Sơn Tây) miền bắc Trung Quốc.

Tiếng Hán gọi nó là rau cửu, cửu thái hay khởi dương thảo.

Ta gọi là hẹ

Đỗ Phủ thời Thịnh Đường có nhắc đến rau hẹ trong bài ngũ ngôn cổ thi Tặng Vệ bát xử sĩ (Tặng chàng xử sĩ họ Vệ) trích đoạn cuối :

Dạ vũ tiễn xuân cửu,

Tân xuy gián hoàng lương.

Chủ xưng hội diện nan,

Nhất cử luỹ thập trường.

Thập trường diệc bất tuý,

Cảm tử cố ý trường.

Minh nhật cách sơn nhạc,

Thế sự lưỡng mang mang

Dịch

Hái rau hẹ xuân trong mưa đêm

Cơm lẫn kê vàng vừa chín tới

Thật khó mới có dịp tương hội

Phải uống mười chén rượu một hơi

Mười chén rượu liền cũng chưa say

Chỉ cảm say vì tình bằng hữu

Ngày mai cách xa sau buổi rượu

Việc đời man mác biết về đâu (mnc)

Ôi!

“Mùi tục vị lưỡi tê tân khổ

Đường thế đồ gót rỗ kỳ khu” (Nguyễn Gia Thiều)

Việc đời bao giờ cũng rối như canh hẹ, 

nhưng để vài phút tạm ngắm bông hẹ trắng sáng nay cho nhẹ lòng …

Bạn ơi!

mnc

Ghi thêm:

贈衛八處士

人生不相見，
動如參與商。
今夕復何夕，
共此燈燭光。
少壯能幾時，
鬢髮各已蒼。
訪舊半為鬼，
驚呼熱中腸。
焉知二十載，
重上君子堂。
昔別君未婚，
兒女忽成行。
怡然敬父執，
問我來何方。
問答乃未已，
驅兒羅酒漿。
夜雨剪春韭，
新炊間黃粱。
主稱會面難，
一舉累十觴。
十觴亦不醉，
感子故意長。
明日隔山岳，
世事兩茫茫。

Tặng Vệ bát xử sĩ

Nhân sinh bất tương kiến,
Ðộng như Sâm dữ Thương.
Kim tịch phục hà tịch,
Cộng thử đăng chúc quang.
Thiếu tráng năng kỷ thì,
Mấn phát các dĩ thương.
Phỏng cựu bán vi quỷ,
Kinh hô nhiệt trung trường.
Yên tri nhị thập tải,
Trùng thướng quân tử đường.
Tích biệt quân vị hôn,
Nhi nữ hốt thành hàng.
Di nhiên kính phụ chấp,
Vấn ngã lai hà phương.
Vấn đáp nãi vị dĩ,
Khu nhi la tửu tương.
Dạ vũ tiễn xuân cửu,
Tân xuy gián hoàng lương.
Chủ xưng hội diện nan,
Nhất cử luỹ thập trường.
Thập trường diệc bất tuý,
Cảm tử cố ý trường.
Minh nhật cách sơn nhạc,
Thế sự lưỡng mang mang

Đỗ Phủ 

Bài thơ này thầy tôi đã dịch theo thể ngũ ngôn như sau: 

 Tặng Vệ Bát Xử Sĩ

Ở đời không gặp gỡ 

Như cách vời Sâm Thương

Đêm nay giống đêm nào

Chung ánh nến canh trường

Được bao lâu khỏe mạnh

Mái tóc đều pha sương

Bạn xưa chết quá nửa

Lòng kinh sợ bàng hoàng

Ngờ đâu hai mươi năm

Lại lên nhà quân tử

Xưa bạn chưa có vợ

Nay con cái đầy đàn

Mừng vui chào lạy bác

Hỏi tôi từ đâu sang

Hỏi đáp còn chưa dứt

Mâm rượu đã sẵn sàng

Rau xuân hái mưa tối

Cơm thổi lẫn kê vàng

Chủ than khó gặp mặt

Mười chén cạn một hơi

Mười chén cũng không say

Cảm động tình xưa cũ

Mai núi sông cách trở

Cùng man mác việc đời

Trần Trọng San 

Tôi xin dịch ra thể thơ Lục Bát Việt Nam theo lối kể chuyện như trong nhiều bài thơ dài của Đỗ Phủ 

Đời người mấy lúc gặp nhau 

Như Sâm, Thương cách đôi sao trên trời 

Đêm nay cũng một đêm thôi 

Ngồi chung bên ánh đèn khơi đôi đầu 

Trai trẻ có được bao lâu 

Hai ta tóc đã bạc mầu như nhau 

Bạn xưa còn mấy ai đâu 

Một nửa khuất núi khó cầu gặp nhau 

Ngờ đâu hai chục năm sau 

Ta còn có dịp nói câu tương phùng 

Năm xưa bạn sống độc thân 

Giờ đàn con, cháu ra sân đón chào 

Kính cẩn mời bạn cha vào 

Hỏi thăm niềm nở khác nào người thân 

Một hồi chuyện vãn xa gần 

Xấp nhỏ bày tiệc tẩy trần liền bên 

Hái hẹ xuân trong mưa đêm 

Cơm vừa chín tới ghế thêm kê vàng 

Bạn bảo khó có dịp đôi đàng gặp đây 

Phải2 uống mươi chén rượu đầy 

Một hơi nhưng vẫn chưa say phen này 

Cảm vì tình bạn mà say 

Ngày mai ta lại chia tay giang đầu 

Việc đời mang mác về đâu 

maingocuong dịch

N G Ẫ U C Ả M

 “Quốc phá sơn hà tại”

Bạch đầu tráng sĩ ngâm

NGẪU CẢM

Người lính năm xưa giờ đã già

Ngồi ôn kỷ niệm tháng ngày qua

Trên nhịp thời gian trôi mải miết

Những hình bóng cũ đã dần xa

Hoa rừng màu cũ vai áo bạc

Chiều nghiêng bóng núi nắng đã tà

Ta cũng nghiêng đời trong quán vắng

Chờ ai nghiêng chén lạnh quan hà

Cúi đầu trên những trang sách cũ

Bao hồn thiên cổ đã mờ xa

Mắt đã nghe chừng ngân ngấn lệ

Còn một chốn nao gọi là nhà

Như những chuyến tàu đi đi mãi

Cuối cùng rồi cũng đến sân ga

Đâu biết ga nào là ga cuối

Tàu đến trong đêm tối nhạt nhòa

mnc

HOA PHI HOA

 

Sáng đầu tuần, ra sau vườn tưới cây ngắm hoa, vài nụ màu hồng nở sớm trong vòm xanh lá ban mai, giống hoa này tôi mới lấy giống về trồng mùa đầu, vài tháng mới đây thôi. 

Hồng nhan tri kỷ của tôi bảo hoa có mùi thơm nhẹ rất thích…

Tôi trồng hoa nhưng cũng chẳng biết tên hoa, bèn hỏi cái plants 🌱 app. Thì nhà vạn vật thông thái cho biết đây là một loài hoa có tên khoa học là  Mirabilis jalapa, tên thông dụng là Four o'clock hay Marvel of Peru (Hoa Bốn Giờ hay Kỳ quan của Peru). 

Tìm một hồi thì biết thêm nó là Cây Bông Phấn hay Hoa Phấn bên xứ mình. 

Tôi nghiệm thêm loài hoa này cứ mỗi khoảng 4 giờ thì nó trổ hoa, ngửi có hương thơm thoang thoảng nhè nhẹ 

Ở Việt Nam hạt của cây hoa phấn này được dùng làm phấn nụ, một mỹ phẩm của các mệ xứ Huế xưa.

Trong truyện dài “Mưa thầm trên bông phấn” viết sau này ở Hải ngoại Nhà văn Túy Hồng cũng có nhắc đến tên loài hoa nụ phấn này. Đọc truyện đã lâu mà mãi đến hôm nay mới thấy cây bông phấn ngay sau vườn nhà mình !? Hihihi

Chị Van Nguyen tối qua đến nhà chơi , lấy hoa ni cài lên tóc và có hỏi hoa gì và xin giống về trồng… thì chính chủ hoa cũng không biết hoa tên chi!? 

Nên sáng nay mới đi tìm nì . 

Cứ lên hoa là có người like! 

Lại nhớ hôm qua có nhắc đến Từ khúc Hoa Phi Hoa của Bạch Cư Dị với bạn Ngo Dung nên nhân tiện gửi lên bài “Hoa không phải là hoa “

Ngày xưa tôi có đọc truyện Quỳnh Dao qua ngòi bút của dịch giả Liêu Quốc Nhĩ những năm 68- 70 gì đó trong trang đầu truyện (hình như là) Thố Ty Hoa hay Cánh Hoa Chùm Gởi, ông đã đề Hoa Phi Hoa trên trang đầu sách và dịch thành thơ, đọc cũng hay nên nhớ luôn tới giờ:

“Chẳng phải là hoa, chẳng phải sương

Nửa khuya em đến, sáng em về

Đến như giấc mộng xuân không đợi

Đi tựa mây trời không định nơi” 

(Liêu Quốc Nhĩ)

Sau này khi  đọc nguyên tác Hoa Phi Hoa thì thấy chẳng có “em” nào trong mấy câu thơ của Bạch Cư Dị. 

Hoa Phi Hoa nhuốm sắc màu triết lý nhà Phật con thuyền bào ảnh và một chút Hồ điệp mộng của Trang tử. Chẳng có gì là vĩnh cửu trong cõi  phù du này - đến và đi - cứ thuận theo lẽ tự nhiên của vô thường trời đất. 

Là hoa! chẳng phải là hoa, là sương! cũng chẳng phải là giọt sương ?! 

花非花

花非花，

霧非霧。

夜半來，

天明去。

來如春夢幾多時，

去似朝雲無覓處。

Hoa phi hoa

Hoa phi hoa,

Vụ phi vụ.

Dạ bán lai,

Thiên minh khứ.

Lai như xuân mộng kỷ đa thời,

Khứ tự triêu vân vô mịch xứ!

Bạch Cư Dị 

Bèn dịch ra thơ 6/8 lửng lơ con cá vàng như sau: 

HOA PHI HOA 

Hoa không phải là hoa 

Rằng hoa, không phải là hoa 

          Rằng sương, thưa cũng chẳng là sương rơi

Nửa đêm đến, sáng đi rồi 

Đến như giấc mộng, đi thời như mây

Biết đâu tìm lại được đây 

mnc 

10 tháng Bẩy

KHI VỀ

 Đi chơi xa, về nhà 

Trước ngõ mấy chùm hoa 

Nghiêng cánh trong nắng hạ

Ý như muốn chào ta 

Mỏng manh vài cánh tử vi hoa (crepe mythe) màu hồng nhạt trước nhà, mùa này khắp các miền cao bồi Texas , đồng loạt trổ bông khoe sắc cùng vạn vật. Một mùa hè nóng bỏng cũng dịu mát cùng màu hoa. 

Về lại nhà, khoe hoa trước ngõ lại nhớ Tử Vi Hoa của Bạch Cư Dị. Nhắc đến Bạch Cư Dị lại nhớ Tỳ Bà Hành, nhớ bến Tầm Dương … nhớ Hoa Phi Hoa …

Thôi, cứ hãy đọc lại bài thơ 

Tử vi hoa

紫薇花 

絲綸閣下文章靜，

鐘鼓樓中刻漏長。

獨坐黃昏誰是伴？

紫薇花對紫薇郎。

白居易

Tử vi hoa

Ty Luân các hạ văn chương tĩnh,

Chung cổ lâu trung khắc lậu trường.

Độc toạ hoàng hôn thuỳ thị bạn?

Tử vi hoa đối tử vi lang.

Bạch Cư Dị 

Dịch thơ 

Hoa Tử Vi 

Gác Ty Luân vãn chuyện văn khoa

Chuông điểm canh khuya đã vẳng xa 

Ngồi mãi đến chiều, ai bạn nhỉ ? 

Tử vi đối mặt khách yêu hoa

mai ngọc cường (dịch)

Tôi cũng có thêm vài chi tiết thú vị: 

“ Hoa tử vi nở liên tục trong vòng ba tháng, kéo dài từ mùa hạ sang mùa thu, nên có tên là bách nhật hồng (百日红), lại có hình thù giống như cái phan báu ( phướn quý) trong mỹ thuật Phật giáo, nên còn được gọi là bảo phan hoa (宝幡花). Người Trung Quốc cũng gọi hoa tử vi (紫薇花) là hoa Phật tướng (佛相花), xem như một loài hoa đem đến sự thịnh vượng, tốt lành, còn người Pháp thì gọi tử vi là “Đinh hương Ấn Độ” (印度丁香 - lilas des Indes)” 

Cây tử vi phát triển bằng cách tự bong lớp vỏ cây bên ngoài mỗi năm một lần. Nếu chúng ta dùng tay chạm nhẹ chúng sẽ không ngừng chuyển động, thậm chí còn phát ra những âm thanh nhỏ như tiếng cười khúc khích của cây, cánh hoa mỏng nên khi ta đưa tay lại gần hoa sẽ rung động, thế nên mới có câu Tử vi lang (chàng yêu hoa tử vi) ngồi (một mình) ngắm tử vi hoa trong thơ Bạch Cư Dị 

mnc 

Sunday July 9

KHI VỀ LẠI NHÀ

 khi đi 

ve sớm gọi hè 

khi về

lửa lựu lập loè đơm bông 

tôi đến như người khách lạ 

đi tìm một chốn quê nhà

quắt quay trong cơn nắng hạ 

quê nhà càng lúc càng xa

cứ đến rồi đi như thế 

như con suối tìm về sông

như sông xuôi tìm về bể

biết có tìm lại được không? 

thời gian như là con nước 

trôi đi trôi đi ...mênh mông

không ai có thể được tắm 

hai lần trên một khúc sông 

kỷ niệm giờ đã lắng im

ký ức cũng lặng lặng chìm

mơ hồ có tiếng ai gọi

thôi thì cũng cố đi tìm

cũng đến mà không ai biết

rồi đi cũng không ai hay 

như câu thơ ngại không viết

viết xong rồi thả gió bay

gió có bay đi muôn hướng 

xin giữ lại chút mong manh

dẫu nhạt nhoà trong tâm tưởng 

thì thôi!  thôi thế cũng đành! 

mnc 

(khi về lại nhà 12/7)